คอลลาเจนไตรเปปไทด์คืออะไร? ต่างจากคอลลาเจนทั่วไปอย่างไร พร้อมดู UNC Projoin

คอลลาเจนไตรเปปไทด์ (Collagen Tripeptide) คือคอลลาเจนที่ถูกย่อยจนเหลือชิ้นเล็กมาก แต่ละชิ้นมี กรดอะมิโนเพียง 3 ตัว ต่อกัน จุดที่ต่างจากคอลลาเจนแบบอื่นจึงอยู่ที่ ขนาดโมเลกุล แต่ขนาดเล็กไม่ได้แปลว่าจะให้ผลต่างกันเสมอ เพราะงานวิจัยในคนยังมีจำกัด บทความนี้อธิบายให้เข้าใจง่าย ตั้งแต่คอลลาเจนคืออะไร เกี่ยวกับข้อต่ออย่างไร แต่ละแบบต่างกันตรงไหน ไปจนถึงวิธีอ่านฉลาก และท้ายบทความมีการใช้ความรู้นี้ดู UNC Projoin ที่มีไตรเปปไทด์คอลลาเจนจากปลาในสูตร

คอลลาเจนคืออะไร ทำไมเกี่ยวกับข้อต่อ

คอลลาเจน เป็นโปรตีนที่มีมากที่สุดในร่างกาย ทำหน้าที่เป็นเส้นใยโครงสร้างของเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน พบได้ใน กระดูก ผิวหนัง กล้ามเนื้อ เอ็น และกระดูกอ่อน ช่วยให้เนื้อเยื่อเหล่านี้แข็งแรงและยืดหยุ่น

ในข้อต่อ ปลายกระดูกจะมี กระดูกอ่อน หุ้มอยู่ ช่วยให้ข้อเคลื่อนไหวได้ลื่นและรับแรงกระแทก คอลลาเจนเป็นส่วนประกอบสำคัญของกระดูกอ่อนนี้ จึงเป็นเหตุผลที่อาหารเสริมดูแลข้อหลายสูตรมีคอลลาเจนผสมอยู่ (อ่านภาพรวมอาหารเสริมข้อแต่ละแบบได้ใน อาหารเสริมข้อเข่า มีกี่แบบ เลือกอย่างไร)

ร่างกาย สร้างคอลลาเจนได้เอง จากกรดอะมิโนที่ได้จากอาหารโปรตีน แต่การสร้างจะลดลงตามอายุ และลดลงเร็วขึ้นเมื่อโดนแดดจัดมากเกินไป สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์มาก นอนน้อย หรือไม่ค่อยออกกำลังกาย

“ไตรเปปไทด์” แปลว่าอะไร ต่างจากคอลลาเจนแบบอื่นอย่างไร

คอลลาเจนเป็นสายโปรตีนยาวที่มีกรดอะมิโนเรียงซ้ำเป็นชุด ชุดละ 3 ตัว รูปแบบคือ ไกลซีน – X – Y และชุดที่พบบ่อยที่สุดคือ ไกลซีน-โพรลีน-ไฮดรอกซีโพรลีน (Gly-Pro-Hyp) ซึ่งมีประมาณ 1 ใน 10 ของโครงสร้างทั้งหมด

คำว่า “ไตรเปปไทด์” แปลตรงตัวว่าเปปไทด์ที่มีกรดอะมิโน 3 ตัว คอลลาเจนไตรเปปไทด์จึงหมายถึงคอลลาเจนที่ถูกย่อยลงมาจนเป็นหน่วยเล็กระดับ 3 ตัวนี้ ส่วนคอลลาเจนแบบอื่นจะมีขนาดใหญ่กว่า ดังตารางนี้ (หน่วย ดาลตัน คือหน่วยบอกขนาดโมเลกุล ตัวเลขน้อยแปลว่าเล็ก)

รูปแบบคอลลาเจน	สิ่งที่ควรรู้
เจลาติน ใหญ่ ราว 100,000 ดาลตัน	ได้จากการต้มกระดูก กระดูกอ่อน และหนังสัตว์ ใช้ทำอาหาร เช่น เยลลี่ เป็นรูปแบบที่ใกล้กับคอลลาเจนในอาหารมากที่สุด
คอลลาเจนเปปไทด์ หรือ คอลลาเจนไฮโดรไลซ์ ราว 2,000–5,000 ดาลตัน	ย่อยด้วยเอนไซม์ให้เป็นเปปไทด์หลายขนาดปนกัน ตัวเลขที่ระบุเป็นค่าเฉลี่ย ไม่ได้บอกว่ามีชิ้นไหนอยู่บ้าง
คอลลาเจนไตรเปปไทด์ กรดอะมิโน 3 ตัว ราว 300 ดาลตัน	เล็กที่สุดในกลุ่มนี้ ผู้ผลิตมักชูเรื่องขนาดโมเลกุลที่เล็ก
กระดูกอ่อนจากสัตว์ เช่น กระดูกอ่อนปลาทะเล	ไม่ใช่คอลลาเจนล้วน แต่เป็นแหล่งของคอลลาเจนและสารอื่นที่พบในกระดูกอ่อนตามธรรมชาติ

ไม่ว่ารูปแบบไหน สิ่งที่ควรดูควบคู่กันคือ แหล่งที่มา เช่น ปลา หมู หรือวัว เพราะเกี่ยวกับการแพ้อาหารและข้อจำกัดด้านอาหารของแต่ละคน

ตัวอย่างจาก UNC Projoin: ฉลากระบุส่วนประกอบสำคัญเป็น ไตรเปปไทด์คอลลาเจนจากปลา (Tripeptide Fish Collagen) ร่วมกับกระดูกอ่อนจากปลาทะเลน้ำลึก (Marine Cartilage 1000) และวิตามินซี ดูรายละเอียดที่ หน้า UNC Projoin ควรรับประทานตามวิธีที่ระบุบนฉลาก ผู้ที่แพ้ปลาหรืออาหารทะเลไม่ควรรับประทาน

กินคอลลาเจนเข้าไป ร่างกายใช้อย่างไร

คอลลาเจนที่กินเข้าไป ไม่ว่าจากอาหารหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร จะถูก ย่อยในทางเดินอาหาร เป็นกรดอะมิโนและเปปไทด์ขนาดเล็ก แล้วร่างกายนำไปใช้ในส่วนที่ต้องการโปรตีน แพทย์ผิวหนังจากโรงพยาบาลรามาธิบดีอธิบายไว้ว่า การกินคอลลาเจนจึง ไม่ได้นำคอลลาเจนทั้งโมเลกุลไปวางที่ผิวหรือข้อโดยตรง

ส่วนเรื่องการดูดซึม มีงานวิจัยปี 2024 ในวารสาร Frontiers in Nutrition ให้อาสาสมัครกินคอลลาเจนเปปไทด์ 10 กรัม แล้ววัดในเลือด พบว่า ไฮดรอกซีโพรลีนและเปปไทด์ขนาดเล็กบางชนิดเพิ่มขึ้น โดยพบ Pro-Hyp มากที่สุด ส่วน Gly-Pro-Hyp พบในระดับต่ำกว่า อย่างไรก็ตาม งานนี้มีอาสาสมัครเพียง 6 คน และได้ทุนจากผู้ผลิต ผู้วิจัยเองระบุว่าต้องมีการศึกษาที่ใหญ่กว่านี้

สรุปง่ายๆ คือ ขนาดเล็กช่วยเรื่องการย่อย แต่ยังบอกไม่ได้ว่าจะให้ผลกับร่างกายมากกว่าแบบอื่นเสมอ ควรมองคอลลาเจนทุกแบบเป็นแหล่งโปรตีนและกรดอะมิโนเสริมจากอาหาร

งานวิจัยเรื่องคอลลาเจนกับข้อต่อ ว่าอย่างไร

ข้อมูลจาก Harvard T.H. Chan School of Public Health ระบุว่ามีงานวิจัยแบบสุ่มบางชิ้นศึกษาคอลลาเจนกับการเคลื่อนไหวของข้อต่อ แต่ งานวิจัยในคนยังมีน้อย และหลายงานได้ทุนจากอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้อง หลักฐานจึง ยังสรุปไม่ได้แน่ชัด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ถ้ามีอาการปวดข้อต่อเนื่อง ข้อบวม หรือขยับลำบาก ควร พบแพทย์เพื่อหาสาเหตุก่อน ส่วนพื้นฐานที่ช่วยข้อได้มากคือ คุมน้ำหนักตัว บริหารกล้ามเนื้อรอบข้อ และเลี่ยงท่านั่งที่กดข้อเข่านานๆ อ่านวิธีทำได้ใน 5 วิธีดูแลข้อเข่าให้ใช้งานได้ยาวนาน

ช่วยร่างกายสร้างคอลลาเจนเองจากอาหารและนิสัยประจำวัน

1. กินโปรตีนให้พอทุกวัน

กรดอะมิโนที่ใช้สร้างคอลลาเจน เช่น ไกลซีน โพรลีน และไฮดรอกซีโพรลีน ได้จากอาหารโปรตีน เช่น ปลา ไข่ เนื้อสัตว์ และถั่ว ดูวิธีคำนวณได้ใน ควรกินโปรตีนวันละเท่าไร

2. ได้วิตามินซีจากผักผลไม้

ข้อมูลจาก NIH ระบุว่า ร่างกายต้องใช้วิตามินซีในการสร้างคอลลาเจน แหล่งที่ดีคือผักและผลไม้ เช่น ส้ม พริกหวาน กีวี บรอกโคลี สตรอว์เบอร์รี และมะเขือเทศ (ดูปริมาณที่ควรได้รับใน วิตามินซีร่างกายต้องการวันละเท่าไร)

ตัวอย่างจาก UNC: UNC Projoin มีวิตามินซีในสูตรคู่กับไตรเปปไทด์คอลลาเจนจากปลา ส่วน UNC Calcium Plus มีคอลลาเจนไตรเปปไทด์จากปลาทะเลและวิตามินซีร่วมกับแคลเซียม ควรรับประทานตามวิธีที่ระบุบนฉลาก ผู้ที่แพ้อาหารทะเลไม่ควรรับประทาน และเด็กกับสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน Calcium Plus

3. ได้สังกะสีจากอาหารหลากหลาย

สังกะสี เป็นแร่ธาตุอีกตัวที่ร่างกายใช้ในการสร้างคอลลาเจน การกินอาหารหลากหลายครบ 5 หมู่ช่วยให้ได้แร่ธาตุนี้ร่วมกับสารอาหารอื่น

4. รู้จักอาหารที่มีคอลลาเจนตามธรรมชาติ

คอลลาเจนในอาหารพบมากในส่วนที่มีเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน เช่น เนื้อสัตว์ส่วนที่มีเอ็น รวมถึง ก้างและหนังปลา ส่วนน้ำซุปกระดูกมีปริมาณสารอาหารไม่แน่นอนในแต่ละหม้อ จึงไม่ควรนับเป็นแหล่งคอลลาเจนหลัก

5. เลี่ยงสิ่งที่ทำให้คอลลาเจนลดเร็วขึ้น

ป้องกันแดดจัด งดสูบบุหรี่ ลดแอลกอฮอล์ นอนให้พอ และออกกำลังกายสม่ำเสมอ เป็นนิสัยที่ช่วยดูแลคอลลาเจนที่ร่างกายมีอยู่ ซึ่งผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทดแทนไม่ได้

วิธีอ่านฉลากผลิตภัณฑ์คอลลาเจนไตรเปปไทด์ 5 ขั้นตอน

1. ดูชื่อส่วนประกอบให้ชัด

ฉลากที่เขียนว่า Collagen Tripeptide กับ Collagen Peptide / Hydrolyzed Collagen เป็นคนละขนาดกัน อย่าดูแค่คำว่า “คอลลาเจน” บนหน้ากล่อง ให้ดูในรายการส่วนประกอบด้วย

2. ดูแหล่งที่มา

คอลลาเจนจากปลา หมู หรือวัว ผู้ที่แพ้ปลาหรืออาหารทะเล หรือมีข้อจำกัดเรื่องอาหารตามศาสนาหรือความเชื่อ ตัดตัวเลือกได้ทันทีจากข้อนี้

3. ดูปริมาณต่อหน่วยบริโภคและวิธีรับประทาน

ดูว่าต้องทานวันละกี่แคปซูลหรือกี่ซอง ทานช่วงไหน และมีส่วนประกอบอื่นอะไรบ้าง เช่น วิตามินซี หรือกระดูกอ่อน จะได้ไม่ทานหลายผลิตภัณฑ์ที่มีสารซ้ำกัน

4. ดูเลข อย. และผู้ผลิต

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารในไทยควรมี เลขสารบบอาหาร 13 หลัก ชื่อผู้ผลิต และคำเตือน นำเลข อย. ไปตรวจในระบบของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาได้

ตัวอย่างจาก UNC Projoin: เลขสารบบอาหาร (อย.) 10-1-16860-5-0005 ผลิตโดย บริษัท ยู้ ฟิชบอล จำกัด บรรจุ 30 แคปซูล รับประทานวันละ 1 แคปซูล หลังอาหาร ตามฉลาก ดูข้อมูลฉลาก ผู้ที่แพ้ปลาหรืออาหารทะเลไม่ควรรับประทาน

5. ดูว่าทานต่อเนื่องได้จริงไหม

เทียบจำนวนที่ต้องทานต่อวัน ขนาดบรรจุ และราคาต่อเดือน เลือกแบบที่สะดวกและไม่เป็นภาระ และถ้าทานยาประจำ ให้นำฉลากไปถามเภสัชกรก่อนเริ่ม

ข้อควรระวัง

• ผู้ที่แพ้ปลาหรืออาหารทะเล ไม่ควรเลือกคอลลาเจนจากปลาหรือกระดูกอ่อนปลา
• สตรีมีครรภ์ ให้นมบุตร ผู้มีโรคประจำตัว หรือทานยาเป็นประจำ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน
• ผู้ที่แพทย์ให้จำกัดปริมาณโปรตีน ควรปรึกษาแพทย์ก่อน เพราะคอลลาเจนก็เป็นโปรตีน
• เลือกผลิตภัณฑ์ที่มีเลข อย. และแหล่งผลิตชัดเจน เพราะมีข้อกังวลเรื่องการปนเปื้อนในผลิตภัณฑ์บางชนิด
• อย่าทานหลายผลิตภัณฑ์ที่มีสารเดียวกันพร้อมกัน และทานตามปริมาณบนฉลาก
• ถ้าปวดข้อ ข้อบวม หรือขยับลำบาก ควรพบแพทย์ อย่าใช้อาหารเสริมแทนการตรวจรักษา

ใช้ความรู้นี้ ดู UNC Projoin เหมาะกับใคร

UNC เป็นแบรนด์ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารจากนวัตกรรมของคนไทย ก่อตั้งโดย ดร.เกยูร โชคล้ำเลิศ ผู้พัฒนาแคลเซียมจากก้างปลาที่ได้รับเหรียญทอง iENA 2022 ประเทศเยอรมนี ผลิตโดย บริษัท ยู้ ฟิชบอล จำกัด สำหรับคนที่มองหาคอลลาเจนไตรเปปไทด์เพื่อดูแลข้อต่อ มี UNC Projoin และถ้าต้องการดูแลกระดูกไปพร้อมกัน มี UNC Calcium Plus ที่มีคอลลาเจนไตรเปปไทด์จากปลาทะเลในสูตร

ถ้าสนใจเทียบแคลเซียมของ UNC ทั้ง 2 สูตร ดูได้ที่หน้า UNC Calcium เปรียบเทียบ 2 สูตร

เหมาะกับใคร

ถ้าคุณต้องการ	สินค้าที่ตรงกว่า
ดูแลข้อต่อโดยเฉพาะ ด้วยไตรเปปไทด์คอลลาเจนจากปลา กระดูกอ่อนปลาทะเล และวิตามินซี	UNC Projoin ผู้สูงอายุ ผู้ที่ใช้ข้อต่อเป็นประจำ
อยากได้แคลเซียมสำหรับกระดูก พร้อมคอลลาเจนไตรเปปไทด์ในแคปซูลเดียว	UNC Calcium Plus สำหรับผู้ใหญ่
ผู้ที่แพ้ปลาหรืออาหารทะเล	ไม่ควรรับประทานทั้ง 2 ผลิตภัณฑ์ ควรปรึกษาเภสัชกรเพื่อเลือกแบบอื่น
เด็ก และสตรีมีครรภ์	ไม่ควรรับประทาน Calcium Plus ตามคำเตือนบนฉลาก

คำถามที่พบบ่อย

UNC Projoin มีคอลลาเจนไตรเปปไทด์ไหม ทานอย่างไร?

มี ฉลากระบุส่วนประกอบสำคัญเป็นไตรเปปไทด์คอลลาเจนจากปลา (Tripeptide Fish Collagen) กระดูกอ่อนจากปลาทะเลน้ำลึก (Marine Cartilage 1000) และวิตามินซี บรรจุ 30 แคปซูล รับประทานวันละ 1 แคปซูล หลังอาหาร ควรรับประทานตามวิธีที่ระบุบนฉลาก ผู้ที่แพ้ปลาหรืออาหารทะเลไม่ควรรับประทาน

คอลลาเจนไตรเปปไทด์กับคอลลาเจนเปปไทด์ ต่างกันอย่างไร?

ต่างกันที่ขนาด ไตรเปปไทด์มีกรดอะมิโน 3 ตัวต่อชิ้น ส่วนคอลลาเจนเปปไทด์เป็นเปปไทด์หลายขนาดปนกันและใหญ่กว่า ทั้งสองแบบถูกย่อยต่อในร่างกาย และงานวิจัยในคนยังไม่พอจะบอกว่าแบบไหนให้ผลต่างกันอย่างชัดเจน

คอลลาเจนสำหรับผิวกับสำหรับข้อ เป็นตัวเดียวกันไหม?

เป็นคอลลาเจนเหมือนกัน แต่แต่ละผลิตภัณฑ์มีสูตรและส่วนประกอบอื่นต่างกัน เช่น บางสูตรผสมกระดูกอ่อน บางสูตรผสมสารอาหารเพื่อผิว ควรอ่านฉลากเทียบกัน อ่านเพิ่มใน คอลลาเจนยี่ห้อไหนดี? มีกี่แบบ เลือกอย่างไร

ควรทานคอลลาเจนคู่กับวิตามินซีไหม?

วิตามินซีมีส่วนช่วยในการสร้างคอลลาเจนตามปกติของร่างกาย จึงมีหลายสูตรที่ผสมมาด้วยกัน แต่ถ้ากินผักผลไม้ได้ทุกวันก็ได้วิตามินซีจากอาหารอยู่แล้ว ถ้าทานผลิตภัณฑ์หลายตัว ให้ดูว่ามีวิตามินซีซ้ำกันมากเกินไปหรือไม่

แหล่งอ้างอิง

• Harvard T.H. Chan School of Public Health – The Nutrition Source: Collagen
• NIH Office of Dietary Supplements: Vitamin C – Fact Sheet for Consumers
• คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี ม.มหิดล: รู้จักคอลลาเจน
• Virgilio N และคณะ (2024) Frontiers in Nutrition: Absorption of bioactive peptides following collagen hydrolysate intake

บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ผู้ที่มีโรคประจำตัว ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือใช้ยาเป็นประจำ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ควรกินอาหารหลากหลาย ครบ 5 หมู่ ในสัดส่วนที่เหมาะสมเป็นประจำ

ภาพประกอบ: Age Cymru, Centre for Ageing Better และ Food PhotoGraphy Mumbai / Unsplash